Παρασκευή, 29 Αυγούστου 2014

Πιστοποίηση έργων τέχνης: Ένα «παιχνίδι» υψηλού ρίσκου

Andy Warhol και Jean-Michel Basquiat (1985)
Δεν είναι λίγες οι φορές που οι αποφάσεις ισχυρών επιτροπών, οι οποίες καλούνται να κρίνουν εάν ένα έργο τέχνης είναι αυθεντικό ή όχι, έχουν προκαλέσει έντονες συζητήσεις. Το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα υψηλό, αφού αν ένα έργο που έχει υποβληθεί προς εξέταση κριθεί πλαστό, μπορεί πολύ εύκολα να καταστραφεί.

Έχουν περάσει μόλις λίγοι μήνες από τότε που ο οίκος δημοπρασιών Christie’s αναγκάστηκε να αναστείλει μια online δημοπρασία έργων του Jean-Michel Basquiat, καθώς κατηγορήθηκε ότι προσπαθούσε να πουλήσει πλαστά έργα. Δυο από τις αδελφές του καλλιτέχνη μήνυσαν τον διάσημο οίκο, αμφισβητώντας την αυθεντικότητα πολλών από τα περίπου 50 έργα που είχαν τεθεί προς πώληση και ζητώντας αποζημίωση 3 εκατ. ευρώ.

Ακόμα πιο πρόσφατα, στην Αυστραλία, μια δικηγόρος πήγε στα δικαστήρια τον ίδιο οίκο, κατηγορώντας τον ότι της πούλησε εν γνώσει του πίνακα του οποίου δεν είχε εξακριβωθεί η προέλευση και η γνησιότητα.

Πρόκειται για δύο μόνο από τον αυξανόμενο αριθμό υποθέσεων, οι οποίες αφορούν την πιστοποίηση έργων τέχνης και των επιτροπών εκείνων που… εξουσιάζουν την αγορά. Οι επιτροπές αυτές, σύμφωνα με άρθρο του BBC, οι οποίες δημιουργήθηκαν γενικά μετά τον θάνατο ενός καλλιτέχνη στο πλαίσιο ενός ιδρύματος που στόχο είχε την προστασία και την προώθηση της κληρονομιάς του καλλιτέχνη, απαρτίζονται από ειδήμονες των έργων αυτών. Εξετάζουν τα αντικείμενα που τους υποβάλλονται και στη συνέχεια εκδίδουν τα σημαντικότατα «πιστοποιητικά γνησιότητας». Με το πιστοποιητικό αυτό, ένα έργο μπορεί να αξίζει εκατομμύρια, χωρίς αυτό όμως ουσιαστικά δεν μπορεί να πουληθεί.

Η διαμάχη όμως είναι αμφίδρομη, αφού και οι ιδιοκτήτες έργων που έχουν απορριφθεί ως πλαστά, επιτίθενται κατά των επιτροπών αυτών, ενώ οι επιτροπές σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν στραφεί κατά ιδιοκτητών που προσπαθούν να πουλήσουν έργα τα οποία θεωρούνται μη γνήσια. Σε μια πρόσφατη περίπτωση, η Επιτροπή Chagall ετοιμάζονταν να καταστρέψει έναν πίνακα του Chagall που θεώρησε ότι ήταν πλαστός

Ομοίως, στις ΗΠΑ, το Ίδρυμα Keith Haring κλήθηκε να καταβάλει αποζημίωση ύψους 40 εκατ. δολαρίων για 63 έργα του καλλιτέχνη που οι ιδιοκτήτες του έλεγαν ότι είναι γνήσια, αλλά το Ίδρυμα τα χαρακτήρισε πλαστά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, σημειώνει το BBC, οι ενάγοντες υπήρξαν τόσο επιθετικοί που αρκετές επιτροπές πιστοποίησης αναγκάστηκαν να διαλυθούν, λέγοντας πως δεν θέλουν να σπαταλούν χρόνο και χρήμα στα δικαστήρια. Τα τελευταία χρόνια έχουν διαλυθεί οι επιτροπές πιστοποίησης έργων των Warhol, Motherwell, Pollock, Lichtenstein και Basquiat.

Μάλιστα, στην περίπτωση της επιτροπής Warhol, η οποία διαλύθηκε το 2011, όσοι έστελναν έργα για πιστοποίηση έπρεπε να υπογράψουν συμφωνητικό στο οποίο έλεγαν ότι δεν θα μηνύσουν την επιτροπή στην περίπτωση απόρριψης του έργου!

Σύγκρουση συμφερόντων

Το πρόβλημα είναι ότι πολλές φορές «παίζονται» τεράστια ποσά στην γνησιότητα των έργων τέχνης και οι ιδιοκτήτες τους –ακόμα και αν είναι αμφίβολη η γνησιότητα του έργου τους- τρέχουν στα δικαστήρια. Και δεν είναι λίγες οι φορές που παρακάμπτουν τον όρο της «μη υποβολής μήνυσης» κατηγορώντας τις επιτροπές αυτές ότι λειτουργούν ως καρτέλ για να προωθήσουν τις τιμές των δικών τους έργων και να αποκλείσουν τα έργα που μπορεί να έχουν υπό την ιδιοκτησία τους άλλοι.

Κάτι τέτοιο συνέβη και στην περίπτωση της αγωγής κατά του ιδρύματος Haring από μια ομάδα ιδιοκτητών έργων του καλλιτέχνη, οι οποίοι κατηγόρησαν το ίδρυμα ότι «περιόρισε τον αριθμό των έργων του Haring που κυκλοφορούσαν δημοσίως, και «φούσκωσαν» την αξία των έργων που ανήκαν στην ιδιοκτησία του ιδρύματος απορρίπτοντας άλλα γνήσια έργα του Haring».

Στην υπόθεση Basquait, οι αδελφές του, οι οποίες διοικούν το κληροδότημά του, είπαν ότι πιστοποίησαν μόνο έξι από τα αντικείμενα που είχαν τεθεί προς πώληση από την Christie’s, ενώ ισχυρίστηκαν ότι ο οίκος θα πρέπει να γνωρίζει πως η γνησιότητα πολλών άλλων έργων ήταν αμφίβολη.

Στη Γαλλία, η εξουσία των επιτροπών αυτών υπερβαίνει την απλή γνωμοδότηση, αφού έχουν το δικαίωμα να καταστρέφουν πίνακες που θεωρούν πλαστούς. Η περίπτωση του πλαστού Chagall προκάλεσε κύμα αντιδράσεων στα μέσα ενημέρωσης της Βρετανίας. Η απόφαση αυτή έχει κριθεί «ακραία, ακατάλληλη και γκαγκστερική».

Από την άλλη πλευρά όμως, ο βρετανός επιχειρηματίας Martin Lang, που αγόρασε τον συγκεκριμένο πίνακα σε πολύ χαμηλή τιμή, είχε ειδοποιηθεί ότι ο πίνακας ενδέχεται να είναι πλαστός, ενώ γνώριζε και το ρίσκο που έπαιρνε όταν έστελνε τον πίνακα για πιστοποίηση στο Παρίσι, γνωρίζοντας τους όρους της επιτροπής Chagall αλλά και ότι υπήρχε ενδεχόμενο ο πίνακας να καταστραφεί.


Πηγή: BBC
Επιμέλεια: Α.Γ.Φ.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου