Πέμπτη, 4 Δεκεμβρίου 2014

ΙΟΒΕ: Πως θα γίνει ο κινηματογράφος "μοχλός" για την ανάπτυξη της Ελλάδας


Τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε η παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών να συμβάλει στη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών ανάπτυξης και νέες θέσεις εργασίας στην Ελλάδα της κρίσης, εξετάζει νέα έρευνα του Ινστιτούτου Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών.

Πρόκειται για την πρώτη στο είδος της μελέτη και αφορά στην ανάδειξη του κινηματογράφου και των οπτικοακουστικών προϊόντων γενικά, σε παράγοντες οικονομικής ανάπτυξης. Η εκπόνηση της μελέτης ανατέθηκε στο Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ωνάση.

Όπως επισημαίνεται στην έρευνα, με τίτλο «Παραγωγή κινηματογραφικών ταινιών στην Ελλάδα: Επιδράσεις στην οικονομία», ο κινηματογράφος, ως μια από τις πιο δημοφιλείς εκφάνσεις του πολιτισμού, συνεισφέρει σημαντικά στον τομέα της ψυχαγωγίας και της οικονομίας. Έτσι από την μια πλευρά, αντικατοπτρίζει την πολιτιστική πολυμορφία, τις διαφορετικές παραδόσεις και την ιστορία κάθε χώρας και ταυτόχρονα, αποτελεί οικονομικό αγαθό, προσφέροντας ευκαιρίες στην ανάπτυξη της οικονομικής δραστηριότητας. Πέρα όμως από την εγχώρια παραγωγή κινηματογράφου, σημαντικός είναι ο ρόλος και της πραγματοποίησης γυρισμάτων από ξένους κινηματογραφικούς παραγωγούς.

Η προσέλκυση ξένων κινηματογραφικών ταινιών ενδέχεται να έχει σημαντική επίδραση στην εγχώρια κινηματογραφία, αλλά και οφέλη για την οικονομία γενικότερα. Ως προς τον κινηματογραφικό κλάδο η θετική επίδραση συνδέεται με την ενίσχυση των εγχώριων οπτικοακουστικών υποδομών, τη δυνατότητα επενδύσεων σε τεχνολογικό εξοπλισμό που κατόπιν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε εγχώριες παραγωγές, αλλά και τη μεταφορά τεχνογνωσίας προς όφελος και των επαγγελματιών του χώρου του κινηματογράφου στην Ελλάδα.

Εκτός όμως από την στήριξη στην εγχώρια κινηματογραφία, η προσέλκυση διεθνών κινηματογραφικών παραγωγών δυνητικά ενισχύει την εικόνα μιας χώρας στο εξωτερικό, συμβάλλοντας στην τουριστική προβολή της και στην ανάδειξη των τοπίων της. Παράλληλα, προκύπτουν άμεσα οφέλη για την οικονομία ως αποτέλεσμα της δαπάνης που πραγματοποιείται σε μια περιοχή στη διάρκεια των κινηματογραφικών γυρισμάτων.

Σε κρίση η παραγωγή κινηματογράφου

Μετά από σχετική σταθεροποίηση τη δεκαετία του 2000, η παραγωγή κινηματογράφου εισέρχεται ξανά σε περίοδο κρίσης τα τελευταία χρόνια, όπως προκύπτει και από τη μείωση του αριθμού εισιτηρίων στις εγχώριες κινηματογραφικές αίθουσες. Ο κύκλος εργασιών του κλάδου περιορίστηκε σημαντικά, καθώς την περίοδο 2010-2013 υποχώρησε κατά 14% κατά μέσο όρο κάθε χρόνο. Αντίστοιχα, η απασχόληση στον οπτικοακουστικό κλάδο συρρικνώθηκε σε 2,0 χιλ. άτομα το 2013 από 4,3 χιλ. μόλις δύο χρόνια πριν.

Σύμφωνα με την έρευνα, όπως κάθε οικονομική δραστηριότητα, η παραγωγή κινηματογράφου συνεισφέρει στην οικονομία προσφέροντας υπηρεσίες με εμπορική αξία, συμβάλλοντας επίσης στη διατήρηση θέσεων εργασίας. Συγκεκριμένα, μέσω των πολλαπλασιαστικών επιδράσεων, για κάθε εκατομμύριο ευρώ δαπάνης για την κινηματογραφία στην Ελλάδα, εκτιμάται ότι η εγχώρια προστιθέμενη αξία ενισχύεται κατά περίπου €1,4 εκατ., το ΑΕΠ της χώρας αυξάνεται κατά €1,6 εκατ., το κράτος εισπράττει επιπλέον €339 χιλ. και δημιουργούνται περίπου 30 θέσεις εργασίας. Με αυτό τον τρόπο υπολογίζεται ότι η παραγωγή 20 ελληνικών ταινιών ετησίως με μέσο προϋπολογισμό €450 χιλ. οδηγεί σε αύξηση του ΑΕΠ κατά €14,2 εκατ., στηρίζοντας 272 θέσεις εργασίας στο σύνολο της οικονομίας.

Πολύ μεγαλύτερη είναι η συνεισφορά του κλάδου εφόσον ληφθούν υπόψη και συναφείς δραστηριότητες, όπως η παραγωγή τηλεοπτικών προγραμμάτων και διαφημιστικών σποτ. Υπολογίζοντας την αξία του συνόλου των δραστηριοτήτων του κλάδου, η συνεισφορά του σε όρους ΑΕΠ εκτιμάται ότι ανέρχεται σε €686 εκατ., εκ των οποίων €108 εκατ. δημιουργούνται άμεσα στον κλάδο. Σε όρους απασχόλησης, η συνολική επίδραση εκτιμάται ότι προσεγγίζει τις 12,1 χιλ., με την απασχόληση εντός του κλάδου να ανέρχεται σε 2,0 χιλ. άτομα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εκτίμηση για την επίδραση στην οικονομία από την πραγματοποίηση μεγάλων ξένων παραγωγών. Συγκεκριμένα, χωρίς να υπολογίζονται οι καταλυτικές επιδράσεις σε όρους προσέλκυσης τουριστών από το εξωτερικό, εκτιμάται ότι το ΑΕΠ της χώρας μπορεί να αυξηθεί κατά €39 εκατ. ως αποτέλεσμα δαπάνης ύψους €25 εκατ. για τα γυρίσματα μιας μεγάλης, για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, ξένης παραγωγής στην Ελλάδα. Σε όρους απασχόλησης, μία και μόνο μεγάλη ξένη παραγωγή μπορεί να συντηρήσει κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων πάνω από 755 θέσεις εργασίας στο σύνολο της οικονομίας, εκ των οποίων 223 θέσεις αφορούν τους κλάδους που συμμετέχουν άμεσα στην παραγωγή. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει ότι αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματα που διαθέτει η χώρα μπορεί να καθιερωθεί ως μία ανταγωνιστική επιλογή για τα γυρίσματα οπτικοακουστικών έργων, ενισχύοντας ταυτόχρονα τον εγχώριο κλάδο τόσο σε αναγκαίες υποδομές (π.χ. ανάπτυξη νέων τεχνολογιών) όσο και σε νέες εξειδικευμένες θέσεις εργασίας.

Σημαντική επίδραση μπορεί να έχει μια εμπορικά επιτυχημένη ξένη παραγωγή και στον τουρισμό. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, ταινίες όπως για παράδειγμα η «Τροία», ο «Χάρι Πότερ» και ο «Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» οδήγησαν σε σημαντική αύξηση των επισκεπτών στις περιοχές που έγιναν τα γυρίσματα. Για την Ελλάδα, σύμφωνα με τις οικονομετρικές μας εκτιμήσεις υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι ταινίες «Το Μαντολίνο του Λοχαγού Κορέλι» και «Lara Croft: Tomb Raider» οδήγησαν σε (στατιστικά σημαντική) αύξηση του τουρισμού στην Κεφαλονιά και στις Κυκλάδες αντίστοιχα. Ενδείξεις υπάρχουν για θετική επίδραση και της ταινίας «Mamma Mia» στην τουριστική κίνηση του νομού Μαγνησίας, οι οποίες όμως δεν είναι τόσο ισχυρές, ενδεχομένως επειδή η επίδραση επικεντρώνεται μόνο σε ένα μέρος του νομού και συγκεκριμένα στη Σκόπελο, όπου έγιναν τα γυρίσματα.

Ζητούμενο η προσέλκυση ξένων

Δεδομένης της βαθιάς και παρατεταμένης οικονομικής κρίσης στη χώρα, η ανάκαμψη της βιομηχανίας κινηματογράφου δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε εγχώριους πόρους, σημειώνεται στην έρευνα. Το αυστηρό δημοσιονομικό περιβάλλον που θα χαρακτηρίζει την ελληνική οικονομία τα επόμενα χρόνια περιορίζουν τις δυνατότητες της πολιτείας να στηρίξει την εγχώρια παραγωγή. Αντίστοιχα, υπό τις τρέχουσες συνθήκες πιστωτικής στενότητας και υψηλής αποστροφής κινδύνου στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου, η χρηματοδότηση από τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα, και ειδικά από τα εγχώρια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, για επενδύσεις σε έργα υψηλής εμπορικής αβεβαιότητας, όπως οι κινηματογραφικές παραγωγές, είναι περιορισμένη.

Θα πρέπει επομένως να αναζητηθούν και άλλα μέσα που θα συμβάλλουν στην αναστροφή της υφιστάμενης κατάστασης. Καταρχήν κρίνεται απαραίτητη η εφαρμογή ρυθμίσεων που υπάρχουν στην ισχύουσα νομοθεσία και σχετίζονται με την ενίσχυση του κλάδου. Για παράδειγμα, θα πρέπει να εξεταστεί ο βαθμός στον οποίο εφαρμόζεται στην πράξη η επιστροφή του ειδικού φόρου στους παραγωγούς από τα εισιτήρια των κινηματογραφικών ταινιών, όπως προβλέπεται από το νόμο, καθώς και άλλες σχετικές διατάξεις για την οικονομική ενίσχυση της οπτικοακουστικής παραγωγής. Παράλληλα, θα μπορούσαν να αναζητηθούν τρόποι για την προσέλκυση ξένων εταιριών παραγωγής ως μια διέξοδο από την κρίση στην οποία φαίνεται να βρίσκεται η εγχώρια οπτικοακουστική βιομηχανία.

Η προσέλκυση ξένων εταιριών παραγωγής υποδεικνύει την ανάγκη ύπαρξης κατάλληλων συνθηκών. Πέρα από τις υποδομές, την πολιτιστική κληρονομιά και το φυσικό κάλλος μιας περιοχής, εξίσου σημαντική θεωρείται και η ύπαρξη διευκολύνσεων. Αυτό προκύπτει επίσης, από τον ανταγωνισμό που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ των χωρών της ΕΕ μέσα από τα κίνητρα που προσφέρουν, ενώ αρκετές φορές ο ανταγωνισμός αυτός έχει επεκταθεί ανάμεσα και σε πόλεις της ίδιας χώρας (ενδεικτικό παράδειγμα η Ισπανία) όπου καθεμία από αυτές διαθέτουν οργανωμένα γραφεία προσέλκυσης παραγωγών.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η ενίσχυση των ξένων ταινιών από τα κράτη μέλη ξεπερνά τα €3 δισεκ. ετησίως, με το καθεστώς κινήτρων που εγκρίνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να περιλαμβάνει επιδοτήσεις του κόστους παραγωγής που κυμαίνονται από 15-30% του συνολικού κόστους. Το γεγονός αυτό υποδεικνύει ότι χώρες που δεν διαθέτουν αντίστοιχους μηχανισμούς ενδεχομένως να υστερούν έναντι άλλων, χάνοντας ταυτόχρονα μερίδιο από τη δραστηριότητα αυτή. Αν και η χρηματοδοτική ενίσχυση μιας ταινίας αποτελεί ενδεχομένως τον πιο αποτελεσματικό τρόπο παρέμβασης της πολιτείας για την προσέλκυση παραγωγών από το εξωτερικό, καθώς συνεπάγεται μείωση του κόστους παραγωγής, πολύ σημαντικό ρόλο έχουν επίσης και η εξάλειψη γραφειοκρατικών εμποδίων και η ποιότητα των προσφερόμενων διοικητικών υπηρεσιών προς τους κινηματογραφιστές.

Οι προτάσεις

Στη μελέτη περιλαμβάνονται συγκεκριμένες προτάσεις μεταξύ άλλων για τους τρόπους προσέλκυσης διεθνών παραγωγών στην Ελλάδα. Η απλοποίηση και προτυποποίηση των διαδικασιών έκδοσης των απαιτούμενων αδειών για τη διεξαγωγή γυρισμάτων πρέπει να αποτελεί πρώτη προτεραιότητα σε αυτήν την προσπάθεια, όπως προκύπτει από τη μελέτη.

Ιδιαίτερα σημαντικός μπορεί να είναι ο ρόλος ενός γραφείου εξυπηρέτησης (Film Commission) που να λειτουργεί συντονιστικά και να διευκολύνει τους ενδιαφερόμενους.

Η ύπαρξη αρχείου (π.χ. φωτογραφικό υλικό, ειδικές μελέτες / εκδόσεις, στατιστικά) και πληροφοριών για την καλύτερη δυνατή ενημέρωση των ξένων κινηματογραφιστών, η δυνατότητα έκδοσης αδειών λήψης σκηνών, η έκδοση ενιαίου κοστολογίου, είναι αρμοδιότητες που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τον προσδιορισμό του κόστους παραγωγής για τα γυρίσματα που θα πραγματοποιηθούν στη χώρα μας, μειώνοντας την αβεβαιότητα που αντιμετωπίζει μια κινηματογραφική παραγωγή.

Στην προσέλκυση ξένων κινηματογραφικών ταινιών θα μπορούσε να συμβάλει επίσης η ισχυροποίηση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, όπως και άλλων μικρότερης εμβέλειας διοργανώσεων (π.χ. Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας).

Εκτός όμως από τις γραφειοκρατικού τύπου διευκολύνσεις, το ενδιαφέρον θα πρέπει να επικεντρωθεί και στη δυνατότητα παροχής οικονομικών κινήτρων, τονίζεται στην έρευνα του ΙΟΒΕ. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο απαλλαγής ή άμεσης επιστροφής ΦΠΑ σε έξοδα που γίνονται στην Ελλάδα από διεθνείς παραγωγές, αυξημένες φορολογικές εκπτώσεις όταν η παραγωγή θεωρείται ότι συμβάλλει στην προβολή της χώρας ή πρόκειται να απασχολήσει μεγάλο μέρος ελλήνων καλλιτεχνών και συντελεστών, επιδοτήσεις σε συγκεκριμένα είδη ταινιών που προβάλλουν την Ελλάδα και τον ελληνικό πολιτισμό, κ.α.

Ζητείται εθνικό σχέδιο για τον κινηματογράφο


Παρουσιάζοντας την έρευνα του ΙΟΒΕ, ο πρόεδρος της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, κ. Βασίλης Κατσούφης, κάλεσε τα αρμόδια Υπουργεία και τους φορείς, αλλά και την τοπική αυτοδιοίκηση, να συνεργαστούν, ώστε να συγκροτηθεί ένα ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο για τον κινηματογράφο, που θα περιλαμβάνει: τρόπους ενίσχυσης της εθνικής κινηματογραφικής παραγωγής, κίνητρα για επενδύσεις στον οπτικοακουστικό τομέα, και φυσικά, το σχέδιο για την προσέλκυση ξένων παραγωγών στην Ελλάδα, κάτι που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως μέσο τουριστικής προβολής της χώρας, αλλά και σαν όχημα ανάπτυξης που μπορεί να ενδυναμώσει την εθνική παραγωγή, να δημιουργήσει πολλές νέες θέσεις εργασίας και να αξιοποιήσει την τεχνογνωσία που διαθέτουμε.

Από την πλευρά του Ιδρύματος Ωνάση, η κα Αφροδίτη Παναγιωτάκου επιβεβαίωσε την απόφαση του Ιδρύματος να υποστηρίξει το ελληνικό σινεμά και τους έλληνες δημιουργούς. Τόνισε δε, την προτεραιότητα που δίνει το Ίδρυμα στο σύγχρονο πολιτισμό γενικότερα, τόσο μέσω της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, αλλά και μέσω των υποτροφιών και των χορηγιών του Ιδρύματος προς πρόσωπα και φορείς.

***Διαβάστε εδώ ολόκληρη την έρευνα του ΙΟΒΕ




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου